किरकोळ औषध परवाना — केमिस्ट / मेडिकल स्टोअर (महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासन)

Also known as: drug licence Maharashtra, medical store licence, chemist shop licence Maharashtra, Form 20 21 drug licence, pharmacy licence FDA Maharashtra, retail chemist licence

महाराष्ट्रात औषधे विकण्यासाठी किरकोळ केमिस्ट / मेडिकल स्टोअरला लागणारा परवाना, जो अन्न व औषध प्रशासन (FDA) केंद्रीय औषधे व सौंदर्यप्रसाधने कायदा, 1940 व नियम, 1945 अंतर्गत देतो. सर्व काही ठरवणारी एक अट: किरकोळ औषध परवाना फक्त तेथेच दिला जातो जेथे नोंदणीकृत फार्मासिस्ट असतो — फार्मासिस्ट नाही तर परवाना नाही. यासोबत किमान जागेचे क्षेत्रफळ, अनिवार्य रेफ्रिजरेटर, आणि परवाना मंजूर होण्यापूर्वी औषध निरीक्षकाची जागेची तपासणी हे देखील बंधनकारक आहे.

Issued by: अन्न व औषध प्रशासन (FDA), महाराष्ट्र — वैद्यकीय शिक्षण व औषधे विभाग
Official portal: FDA महाराष्ट्र ऑनलाइन परवाना प्रणाली (XLN)
You get: किरकोळ औषध विक्री परवाना (फॉर्म 20 व 21) — महाराष्ट्र — Renewable
Offline options: संबंधित FDA विभागीय / औषध निरीक्षक कार्यालय

Who can apply

तुमच्या दुकानासाठी नोंदणीकृत फार्मासिस्ट उपलब्ध आहे. ही कठोर अट आहे: FDA स्पष्टपणे सांगते की नोंदणीकृत फार्मासिस्ट दिल्याशिवाय किरकोळ मेडिकल-स्टोअर परवाना 'दिला जाऊ शकत नाही', आणि विक्री फार्मासिस्टच्या प्रत्यक्ष देखरेखीखालीच झाली पाहिजे
जागेचे किमान कार्पेट क्षेत्रफळ 10 चौ.मी. आहे (किरकोळ व घाऊक एकत्र असल्यास 15 चौ.मी.), तुमच्या कायदेशीर ताब्यात, स्वतंत्र व वेगळ्या प्रवेशद्वारासह
रेफ्रिजरेटर उपलब्ध आहे — किरकोळ परवान्यासाठी तो अनिवार्य आहे (अनेक औषधांना थंड साठवणूक लागते), तसेच औषध साठवणुकीसाठी कपाटे व रॅक
तुम्हाला कोणता परवाना लागतो हे जाणून घ्या: फॉर्म 20 हा शेड्यूल C/C1 खेरीज इतर औषधांसाठी, फॉर्म 21 हा शेड्यूल C व C1 औषधांसाठी — सामान्य केमिस्टला दोन्ही लागतात, फॉर्म 19 वर एकत्र अर्ज करून. होमिओपॅथी (फॉर्म 20C) व शेड्यूल X औषधे (फॉर्म 20F) हे वेगळे अर्ज आहेत, फॉर्म 20/21 सोबत कधीही एकत्र करू नयेत

What it costs

किरकोळ औषध विक्री परवाना शुल्क (फॉर्म 20 + फॉर्म 21)FDA मार्गदर्शिका फॉर्म 20 व 21 (अ‍ॅलोपॅथिक) सोबत फॉर्म 20C (होमिओपॅथी) साठी एकत्रित नवीन/नूतनीकरण किरकोळ परवाना शुल्क ₹3,250 सांगते. शुल्क तक्त्यात फॉर्म 20 व फॉर्म 21 प्रत्येकी ₹1,500 आहेत. सहा महिन्यांपर्यंत ₹1,500/महिना विलंब शुल्क लागू होते, आणि डुप्लिकेट प्रत ₹500. GRAS द्वारे भरण्यापूर्वी तुमच्या संयोजनाची नेमकी एकूण रक्कम FDA शुल्क तक्त्यात पडताळा.

₹3250

How long it takes

Typically 15–45 days.

मार्गदर्शिकेतून कोणतीही वैधानिक प्रक्रिया-मुदत नमूद केलेली नाही. FDA प्रक्रिया अशी: अर्ज औषध निरीक्षकाकडे वाटप → जागा तपासणी → अहवाल → परवाना प्राधिकाऱ्याचा अंतिम आदेश; मंजुरीच्या 3 दिवसांत परवाना छापता येतो. किरकोळ औषध परवाना महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क कायद्याअंतर्गत अधिसूचित आहे का व त्याची विहित मुदत किती, हे पडताळा.

Common questions

औषध परवान्यासाठी मला फार्मासिस्ट लागतो का?

होय — ही कठोर अट आहे. नोंदणीकृत फार्मासिस्ट दिल्याशिवाय FDA किरकोळ मेडिकल-स्टोअर परवाना देत नाही, आणि विक्री फार्मासिस्टच्या प्रत्यक्ष देखरेखीखालीच झाली पाहिजे. सर्वात आधी फार्मासिस्टची व्यवस्था करा.

मी कोणत्या फॉर्मसाठी अर्ज करावा?

सामान्य केमिस्ट फॉर्म 19 वर किरकोळ परवान्यासाठी फॉर्म 20 (शेड्यूल C/C1 खेरीज औषधे) व फॉर्म 21 (शेड्यूल C व C1) एकत्र अर्ज करतो. होमिओपॅथी (फॉर्म 20C) व शेड्यूल X औषधे (फॉर्म 20F) हे वेगळे अर्ज आहेत.

दुकान किती मोठे असावे?

किमान 10 चौ.मी. कार्पेट क्षेत्रफळ, स्वतंत्र व वेगळे प्रवेशद्वार (किरकोळ व घाऊक एकत्रसाठी 15 चौ.मी.), तसेच अनिवार्य रेफ्रिजरेटर व साठवणूक रॅक.

किती खर्च येतो?

FDA मार्गदर्शिका एकत्रित किरकोळ परवाना शुल्क ₹3,250 सांगते (फॉर्म 20 व 21 सोबत फॉर्म 20C); शुल्क तक्त्यात फॉर्म 20 व फॉर्म 21 प्रत्येकी ₹1,500 आहेत. फॉर्म 19 भरल्यानंतर GRAS द्वारे भरा. तुमच्या संयोजनाची नेमकी एकूण रक्कम FDA शुल्क तक्त्यात पडताळा.

परवाना संपतो का?

औषधे व सौंदर्यप्रसाधने नियमांतील 2019 सुधारणेनुसार औषध-विक्री परवाने पूर्ण नूतनीकरणाऐवजी दर पाच वर्षांनी धारणा शुल्क भरण्याच्या अटीवर कायमस्वरूपी झाले — FDA शुल्क तक्त्यातील 'Renewal/Retention' स्तंभ हेच दर्शवतो. तुमच्या परवान्यासाठी धारणा रक्कम व चक्र पडताळा.

मी सुरू असलेले मेडिकल स्टोअर विकत घेत आहे — त्याचा परवाना वापरता येईल का?

नाही. मालक बदल (मालकाच्या मृत्यूखेरीज) FDA दुरुस्ती नव्हे तर नवीन परवाना आवश्यक मानते. नवीन अर्जाची तयारी ठेवा.

Where this comes from

This guide is put together from the official government sources listed below. We last reviewed it on 20 July 2026. Government rules and fees change often, and official websites are sometimes incomplete or unclear, so we cannot promise every detail is current. We make every effort to keep this updated, but there is no guarantee. Always check the official source linked below before you act or pay.

Recent changes

16 July 2026 — यंत्र-अनुवाद (machine) — इंग्रजी आवृत्ती 1 वरून. रचनात्मक समता पडताळणीद्वारे सर्व तथ्ये (शुल्क, मुदती, फॉर्म क्रमांक, अधिकृत दुवे, verifyBeforeLaunch ध्वज) इंग्रजी मूळाशी एकसारखी ठेवली आहेत; फक्त वाचनीय मजकूर मराठीत आहे. इंग्रजी आवृत्ती अधिकृत राहते.

Official sources for this guide

KaamKar वरील माहिती अधिकृत सरकारी संकेतस्थळांवरून आणि प्रत्येक पानावर दिलेल्या स्रोतांमधून संशोधित केलेली आहे, आणि दर्शविलेल्या तारखेला आमच्या माहितीनुसार अचूक आहे. कृती करण्यापूर्वी दिलेल्या अधिकृत स्रोताशी नेहमी खात्री करून घ्या. इंग्रजीत वाचा